Vâcib Teâlâ ve Tekaddes Hazretleri’nin sıfatları üç kısımdır:
Birincisi, izâfî sıfatlardır. Yaratmak ve rızık vermek gibi.
İkincisi, hakîkî sıfatlardır, bunların izâfî sıfatlara benzer tarafları vardır. İlim, kudret, irâdet, semi’, basar ve kelâm sıfatları gibi.
Üçüncüsü, sırf hakîkî sıfattır. Hayât gibi. Çünki onda izâfîlikten bir karışıklık yoktur. İzâfîlikten murât, âlem ile taalluktur. Bu üçüncü kısım, üç kısmın en yükseğidir ve bütün kısımları kendinde toplamaktadır ve sıfatların esâsıdır. İlim sıfatı, câmi’ [toplayıcı] olmakla berâber, hayât sıfatına tâbi’dir ve sıfat ve şüûnât dâiresi, hayât sıfatına kadardır. Matlûba kavuşmanın kapısı da O’dur. Hayât sıfatı, ilim sıfatından yüksek olunca, O’na kavuşmak da, elbette, ilim mertebelerini aştıktan sonra olacaktır. Söz konusu ilim, zâhirî veyâ bâtınî olsun, şerî’at ilmi veyâ tarîkat ilmi olsun aynıdır. O kapıdan içeri girenler ise çok çok azdır. Sokakların arkasından bile, içeriye bakmak isteyenler azdır. Bu sırlardan, işâretle bile konuşmağa kalkışırsam boğazımı keserler. Beyt:
Ötesinde bir şey var, anlatmak dahâ zordur,
Bence onu saklamaktan dahâ güzel şey yoktur.
Hidâyet üzere olanlara ve Muhammed Mustafâ’nın “sallallahü aleyhi ve alâ âlihi ve sellem” izinde gidenlere selâm olsun!